На ден 19.05.2010 година, посета во Врховниот суд на Република Македонија оствари Амбасадорот на Мисијата на ОБСЕ во Република Македонија Jose Luis Herrero.

 

Во период од 14.12. - 16.12.2009 година, делегација на Врховниот суд на Република Македонија, предводена од Претседателот на Врховниот суд на Република Македонија, судијата Јово Вангеловски, а во состав: Владимир Атанасов, Мирјана Радевска Стефкова, Беса Адеми, Абдуљаќим Саљиу судии на Врховниот суд и Соња Груевска -генерален секретар, оствари студиска посета на Европскиот суд за човекови права во Стразбург. Делегацијата оствари средба со Jean-Paul Costa, Претседател на Европскиот суд за човекови права. При посетата делегацијата размени искуства околу постапката за судење во разумен рок со судиите Мирјана Лазарова Трајковска, Судија при Европскиот суд за човекови права од Македонија, со Dragoljub Popović, Судија од Србија, со Sir Nicolas Bratza, Судија од Обединетото Кралство и со Françoise Tulkens, Судија од Белгија. Исто така, делегацијата оствари средби со преставници од Европскиот Комитет за превенција од тортура (КПТ), од Одделот за извршување пресуди при Судот, со преставници од Директоратот за човекови права и правни работи, од Одделението за правичен надомест, потоа Одделението за информации за случаи и публикации, Одделот за уставна правда, како и преставник од  Секретаријатот за зголемен договор за демократија преку правото “Венецијанска Комисија”.

Јас како сведок

1. Сведок
2. Кој може да биде сведок?
3. Зошто би сведочел?
4. Што ако не се појавам во судот да сведочам?
5. Може ли да одбијам да сведочам?
6. Може ли да бидам ослободен од обврската за сведочење?
7. Покана за сведочење
8. Сослушување на сведок
9. Каде можам да сведочам?
10. Заклетва
11. Право на надоместок за извршената обврска за сведочење?
12. Дали сум доволно заштитен како судски сведок?
13. Десет совети што би Ви помогнале при сведочење
14. Целисходност на сведочењето

1. Сведок

Сведок е лице кое во постапката пред судот дава известување за фактите што се докажуваат. Како сведок се повикува лице за кое е веројатно дека може да даде известување врз основа на неговите поранешни забележувања до кои дошол преку своите сетила или перцепции.

2. Кој може да биде сведок?

Секое лице способно да даде известување за фактите што се докажуваат може да биде сведок.

Веродостојноста на известувањата зависи од способноста на лицето да забележува, да памети, да репродуцира, како и од неговиот став спрема предметот на спорот или странката.

Сведок може да биде секое лице освен странката и нејзиниот законски застапник(ци).

Судот одлучува дали ќе сведочат лицата со ментален хендикеп или физички болести.

3. Зошто би сведочел?

Постои општа, граѓанска и законска должност за граѓаните да сведочат.

Лице што ќе се повика како сведок должно е да се јави на поканата и
да сведочи.

Сведокот му помага на судот да дојде до вистината.

4. Што ако не се појавам во судот да сведочам?

Ако уредно повиканиот сведок не дојде и не го оправда својот изостанок, или неоправдано се оддалечи од местото каде треба да биде сослушан, може да биде присилно приведен, да ги плати трошоците за приведувањето, и може да му биде изречена парична казна.

5. Може ли да одбијам да сведочам?

Не може да се сослуша како сведок лице кое со својот исказ би ја повредило должноста да чува службена или воена тајна, доколку надлежниот орган не го ослободи од таа должност.

Сведокот може да одбие да сведочи за она што странката како на свој полномошник му го доверила, како и за она што странката како на свој верски исповедник му се исповедала. Исто така, сведокот може да одбие да сведочи и за факти што сведокот ги дознал како адвокат, лекар, или во вршење некоја друга дејност, ако постои обврска како тајна да се чува се она што се дознало во вршењето на таа професија, освен ако обвинетиот тоа не го побара.

Сведокот може да одбие да даде одговор на одредени прашања, доколку со тоа би се изложил на тежок срам, значителна имотна штета или на кривично гонење себеси или своите најблиски. Судот е должен да ги предупреди наведените лица дека не мораат да сведочат, штом ќе дознае за нивниот однос спрема обвинетиот или странката.

Доколку сведокот одбие да сведочи или одбие да даде одговор на прашање, а судот најде дека за тоа нема оправдани причини, на сведокот може да му изрече парична казна. Доколку сведокот и потоа одбие да сведочи може му се изрече казна затвор.

6. Може ли да бидам ослободен од обврската за сведочење?


Ослободени од должност да сведочат се: брачниот или вонбрачниот другар на обвинетиот, блиските роднини, посвоеник и посвоител на обвинетиот, верскиот исповедник за она што му го исповедал обвинетиот или друго лице.

Не може да се сослуша како сведок она малолетно лице кое со оглед на возраста и душевната развиеност, не е способно да го сфати значењето на правото дека не мора да сведочи.

Судот што ја води постапката е должен да ги предупреди лицата споменати погоре дека не мораат да сведочат штом дознае за нивниот однос спрема обвинетиот.

Судска одлука не може да се заснова на сведочење доколку како сведок:

Е сослушано лице кое не може да се сослуша како сведок или лице кое не мора да сведочи, а за тоа не е предупредено или изрично не се откажало од тоа право;

Предупредувањето и откажувањето не е забележано во записникот;

Е сослушан малолетник кој не може да го сфати значењето на правото дека не мора да сведочи, или

Исказот на сведокот е изнуден со сила, со закана или со друго слично забрането средство.

7. Покана за сведочење

Повикување на сведокот се врши со писмена покана во која ќе се наведе името и презиметои занимањето на повиканиот, времето и местото на доаѓање, судскиот предмет по кој се повикува, со назначување дека се повикува како сведок и предупредување за последиците од недоаѓање.

Повикување како сведок на малолетно лице кое не наполнило 16 годинис се врши преку неговите родители, односно преку законскиот застапник, освен ако тоа не е можно поради потребата да се постапува итно или поради други околности.

8. Сослушување на сведок

Секој сведок се сослушува одделнои без присаство на други сведоци.

Секој сведок е должен:
Одговорите да ги даде усно
Да ја зборува вистината
Ништо да не прмолчи
Да одговори на општите прашања
Да го изнесе сето она што му е познато за фактите за кои треба да сведочи и од каде тоа му е познато
Да одговори на поставените дополнителни прашања заради проверка, дополнение или разјаснување на дадената изјава

При сослушување на сведок, не е дозволено служење со измама, упатување на прашања кои веќе го содржат или упатуваат на одговорот.

Сведоците можат да се соочат ако нивните искази не се сложуваат.

Сведокот што не го знае јазикот на кој се води постапката, или пак е нем или глув, ќе се сослуша преку толкувач. Ако сведокот е глув, ќе му се поставуваат прашања писмено, а ако е нем ќе се повика да дговара писмено.

9. Каде можам да сведочам?

Судот не е единственото место каде може сведокот да даде изјава.

Сведоците кои поради старост, болест или тешки телесни мани не можат да одговорат на поканата, ке се сослушаат во својот стан, односно во местото каде што се наоѓаат (болница).

10. Заклетва

Судот може да побара сведокот да се заколне дека исказот што го дал е вистинит. Заклетвата се полага усно со следниве зборови:

"Се заколнувам во честа за се што мепрашуваше судот ја зборував вистината идека ништо што знаев за оваа работа не премолчив".

Глувонемите сведоци се потпишуваат односно се заколнуваат преку толкувач.

Повторно сослушан сведок, не полага заклетва.

Малолетни лица не подлежат на заклетва.

11. Право на надоместок за извршената обврска за сведочење?

Сведокот има право на надоместок на патните трошоци, на трошоците за исхрана, ноќевање, како и надоместок за загубена заработувачка. Надоместокот сведокот треба да го побара веднаш по сослушувањето, инаку го губи таквото право.

За надоместокот поради денгубата, сведокот треба да положи доказ за изгубена заработувачка.

12. Дали сум доволно заштитен како судски сведок?

Сведокот како и сите странки и вработени во судската зграда уживаат подеднаква безбедност во судот.

Заштитен сведок, значи да се биде лице кое поседува информации значајни за кривичната постапка, чиј живот, здравје, слобода и имот се изложени на опасност и кое е вклучено во програмата за заштита на сведоци.

Во текот на постапката, кога постои опасност од заплашување, закана со одмазда или опасност по животот или физичкиот интегритет на сведокот, јавниот обвинител, односно истражниот судија или претседателот на советот преземат мерки и активности за ефикасна заштита на сведокот.

Програмата за заштита на сведоци подразбира:

Чување во тајност на идентитетот на сведокот,

Обезбедување на лична заштита,

Промена на местото на живеење, односно престојувалиште,

Вработување и промена на идентитетот на сведокот со издавање на нови идентификациони исправи.

13. Десет совети што би Ви помогнале при сведочењето

Сведочењето во секојдневниот живот е сосема поинакво од сведочењето во судот. Во судот надвладува и стравот бидејќи вашиот исказ подлежи на испитување од судиите, адвокатите, поротата и други службени лица.

Така при сведочењето најдобро е да се придржувате до следниве препораки:

Зборувајте ја вистината

Слушајте го внимателно прашањето, и сослушајте го целото прашање пред да одговорите

Одговорете само на прашањето што Ви го поставуваат

Имате доволно време, размислете пред да одговорите на секое од прашањата

Ако не го знаете, не претпоставувајте го одговорот и кажете дека не го знаете

Побарајте појаснување доколку не го разбирате прашањето

Соработувајте, но не бидете присилен на неточен одговор

Не се расправајте со оној кој го поставува прашањето и не покажувајте гнев и незадоволство

Бидете доследни при сведочењето

Потрудете се да бидете релаксирани додека сведочите

14. Целисходноста на сведочењето

Сведокот е соработник на правдата.

Сведокот како лице што соработува со правосудните органи, е од особено значење во процесот на давање информации за лица, криминални групи, или организации кои се сторители на кривични дела.

Целта на овој текст е да Ви обезбеди општи информации за оваа правна тема.

Доколку имате некој посебен правен проблем, би Ви препорачале да се консултирате со адвокат.

Како можат да ви помогнат вработените во судот

1. Кој се спаѓа во категоријата на судска администрација?
2. Препознатливост на судскиот службеник
3. Каде и кога можете да и се обратите на судската администрација?
4. Каде да се обратите за некои конкретни барања.
5. Законитост, отсуство на дискриминација, непристрасност, и независност
6. Услужност и разумен рок за одговор на барањата

1.Кој се спаѓа во категоријата на судска администрација?

Во категоријата судска администрација спаѓаат вработените во судот кои вршат адми-нистративни работи (секретарот на судот, стручните соработници, раководителите на одделенија, записничари, книговодители, благајник, технички секретар, координатор за прием и експедиција на пошта, судски доставувач, возач, хигиеничар и други). Според законот за државни службеници нивните работни места се квалификуваат како: самостоен референт, виш референт, референт и помлад референт.

Во категоријата судска администрација не спаѓаат судиите и судската полиција.

2. Препознатливост на судскиот службеник

Судскиот службеник мора да е препознатлив. Него ќе го препознаете по тоа што во текот на работното време во судот носи ознака со личното име и работното место кое го има. Ознаката обично стои на предниот горен дел од телото и е во функција на официјалноста, авторитетот и препознатливоста на судскиот службеник.

Судскиот службеник во текот на работното време не смее да носи ниту да истакнува партиски симболи, беџови и слично.


3.Каде и кога можете да се обратите на судската администрација?


Работа со странки

Можете да се обратите на судската администрација во текот на целото работно време во судската зграда, односно судската писарница.

Во судската писарница постојат кривичен и граѓански оддел.

Во кривичниот оддел се формираат отсеци и тоа: кривичен, истражен, малолетнички, прекршочен и други отсеци во зависност од надлежноста која ја има судот.

Во граѓанскиот оддел се формираат отсеци и тоа: граѓански, стопански, за работни односи, вонпроцесен, наследување, извршен и др. Овие оддели во судот посебно се означени со цел полесно да се снајдете и да дојдете до потребните информации.

Времето за примање на странки не може да биде покусо од пет часа дневно и се објавува на влезот од работната просторија во која се примаат странките.

Судските совети и судијата поединец не примаат странки, освен кога странките се повикани.

На странките и други лица на кои, поради оддалеченост или од други оправдани причини им е отежнато повторно доаѓање во судот, се примаат и вон времето определено за прием на странки.

4.Каде да се обратите за некои конкретни барања?

Прием на писмена

Како поднесок во судот се смета секое дејствие кое ке го преземете во писмена форма надвор од судските расправи, со кои се даваат одредени изјави, предлози или соопштенија. Примањето на писмена (поднесоци, списи, парични писма,и други пратки) се врши на точно определено место во судската писарница. При поднесувањето на писмената во судот треба да се внимава поднесокот да содржи се што е потребно за да може судот непречено да работи. Сите поднесоци до судот мора да бидат разбирливи.

Поднесокот треба да ги има следниве елементи: името на судот до кој е упатен, Вашите лични податоци (име, презиме, занимање и жиеалиште), законските застапници и полномошници доколку ги имате, содржина и предмет на изјавата и своерачен потпис.

Во случај да има формални недостатоци, судскиот работник може да Ви укаже на нивно отстранување како на пр. да нема потпис, да ги нема прилозите кои се наведени во текстот, да не е означена адресата и друго. Во случај кога Вашиот поднесок подлежи на плаќање такса, а не сте ослободени од неа ниту пак сте приложиле потврда за нејзино плаќање,
работникот овластен за прием ќе Ви укаже во определен рок да ја платите. И покрај укажаните недостатоци, работникот ќе го прими писменото, а укажувањето ќе го забележи во списот.

Писмената се примаат и по пошта. Обичната пошта примена во затворен плик ја прима и отвара работникот кој е овластен во судската писарница за прием. Доколку е назначена како доверлива, строго доверлива или ако е упатена до претседателот на судот, поштенската пратка ја отвара претседателот на судот.

Во судот се примаат писмена во текот на целото работно време на определено место во судската писарница кај определениот работник за прием на писмена.

Вон работното време како и во деновите кога судот не работи, се примаат само телеграми, телефаксови и други писмена од итна природа.

Приемот на писмената се потврдува со ставање на приемен штембил и датум на копијата од писменото во повеќе прилози од кои еден мора да задржите како доказ дека сте поднеле писмено во судот.

Припадниците на етничките заедници во Македонија покрај македонскиот јазик и кирилското писмо во комуникацијата со судот под услови определени со закон можат да го користат и својот јазик. Во постапката писмената се преведуваат на македонски јазик и кирилското писмо веднаш по нивниот прием.

Барање на информации

Сите потребни информации се добиваат во одделенијата на кои се однесува конкретното барање. За да ја олесните работата на судската администрација, а и за да ја добиете точната информација, треба да имате основни податоци за она што го барате (број на предмет, основ, странки).

Во судската писарница се водат уписници и помошни книги, одделно според видот на предметите. Од уписниците може во секое време да се утврди каде, и во кој стадиум на постапката се наоѓа предметот. Информациите можат да се даваат и по телефон и писмено на трошок на оној кој ги бара. Информациите за состојбата на предметите можат да се даваат само на лица овластени да вршат увид во предметот.

Објаснувања за правилноста на судските дејствија, одлуките, како и за исходот на спорот не се дозволени.

Потврди, уверенија и изводи од јавни книги

По барање на граѓаните и на трети лица кои имаат правен интерес, во судот се издаваат потврди, уверенија за одделни факти содржани во списите или за кои се води службена евиденција, како и изводи од јавните книги. За да бидат издадени вакви писмена од судот, претседателот на судот или судијата кој постапува по предметот треба да оцени дека барањето е оправдано. Издавањето на потврдите и уверенијата го врши судската писарница.

Разгледување и препишување на писмена

По поднесено барање и одобрение од судската писарница можат да се разгледуваат и препишуваат изворници (пресуда, решение, наредба), спогодба, уверение, потврда или други судски исправи потпишани од судија, претседател на совет и овластен работник за вршење на овие работи.

За одлуките кои често се повторуваат може да се изготви и скратен препис. Преписи и фотокопии се изготвуваат во судската писарница, а овластениот работник ги потврдува со забелешката:

Точноста на преписот односно фотокопијата ја потврдува ____________.

За препишувањето на писмената во судот се наплаќаат судски такси според Законот за судски такси.

5. Законитост, отсуство на дискриминација, непристрасност и независност.


Основен интерес на секоја држава е законито, навремено и ефикасно вршење на функцијата која ја имаат судовите во неа, како и непречено, во разумен рок и економично остварување на правата и обврските на странките.

Судскиот службеник е должен да се однесува согласно законот и да ги применува правилата и постапките предвидени во законите. Судскиот службеник особено се грижи одлуките кои се однесуваат на индивидуални права и интереси да се засноваат на правото, а нивната содржина да биде во согласност на законот. Судскиот службеник мора да обезбедува еднаков третман на граѓаните и правните лица при вршењето на службените должности.

Судскиот службеник посебно ќе внимава да не постои никаква дискриминација на странките врз основа на полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, полити-чкото и верското уверување, или имотната и општествената положба.

Судскиот службеник ќе Ве услужи непристрасно и независно без било какво посредување и повластен третман по било каков основ.

6. Услужност и разумен рок за одговор на барањата

Судскиот службеник ги извршува своите должности професионално. Ова значи дека тој треба да биде услужлив, коректен, лубезен и пристапен во односите со граѓаните. При одговарањето на поставените прашања треба да биде што е можно, поуслужлив и да одговори точно.

Доколку поставените прашање не се однесуваат на неговите работни задачи, тој мора да го упати граѓанинот до соодветниот службеник. Доколку службеникот направи грешка при своето работење, треба да се извини за стореното, да помогне грешката да се отстрани и да го извести граѓанинот за правото на жалба.

Доколку постои било какво отстапување од правата и должностите на судските службеници или прекршување на етичките правила, секоја странка има право да поднесе жалба или претставка за непримерното однесување на секој службеник кој работи во судската администрација.

Жалбата или претставката се поднесува до раководителот на судската писарница, секретарот на судот или до претседателот на судот.

Навременото одговарање на барањата од граѓаните во разумен рок, како и навременото одлучување по нивните барања е од особено значење за ефикасно работење на судската администрација.

Целта на овој текст е да Ви обезбеди општи информации за оваа правна тема.

Доколку имате некој посебен правен проблем, би Ви препорачале да се консултирате со адвокат.

Етиката судот и Вие

1. Општо за етиката
2. Судскатаетика
3.Етика за судската администрација
4.Препораки: Како треба да се однесуваме во судот

1.Општо за етиката

Етиката уште од дамнешни времиња го следи животот на човекот. Во минатото зборот етика означувал навики кај човекот, односно го проучувал моралот кај човекот.

Начинот на кој што секојдневно се однесуваме има влијание врз другите луѓе, околината и врз општеството.

Според етиката, доброто однесување на човекот се карактеризира како позитивно однесување, а лошото однесување како негативно однесување.

Однесувањето на човекот отсекогаш било предмет на оценка, така што човекот секогаш позитивно го оценува доброто однесување кај самиот себе и кај другите луѓе. Доброто однесување на човекот се изразува со продуктивност и напредок.

Всушност, етиката како наука за моралот ги проучува постапките и намерите на човекот.

2. Судската етика

Судската етика претставува збир на правила на однесување, што судиите треба да ги почитуваат во вршењето на судиската функција.

Судијата има морална и чесна должност да ги применува, развива и збогатува судските етички начела. Судијата преку свој личен пример ги упатува и другите да ги почитуваат и применуваат овие правила на однесување.

Улогата на судијата

Судијата со својата улога во општеството има морална и законска одговорност својата професија да ја обавува на најдостоинствен начин.

Судијата има посебен социјален статус. Тој со својата работа влијае на мислењето на јавноста кон судскиот систем, како и на односот на судот со јавноста.

Чување на угледот на судот

Судијата во својата работа го чува угледот и авторитетот на судот. Тој настојува угледот на судот да го чуваат и сите останати лица со кои доаѓа во контакт при вршењето на функцијата.

За чување на угледот на судот, судијата се грижи и надвор од судот со одржување на висок степен на личен, професионален и морален однос.

Однос спрема странките
Во вршењето на судиската функција, судијата се залага контактите со странките да ги врши така што настојува да ја минимизира можноста од конфликти помегу судиската функција и своите вонсудски активности.

Судијата треба да одржува соодветни односи со сите странки инволвирани во судскиот процес.

Судијата треба да покаже соодветна почит и кон членовите на правната заедница, адвокатите, правниците, јавните обвинители, судската администрација, јавните правобранители, поротниците и останатите вработени во судот.

Стручно усовршување

Судијата во рамките на своите законски права и обврски за стручно усовршување, треба да настојува да ги изнајде најпогодните активности, преку кои лично ќе се усовршува и ќе пружа стручна помош на помладите кадри.

Органичувања на судиската функција

Судиите не можат да вршат дејност со која се компромитира нивната судиска независност.

Судиите мораат да се воздржуваат од вршење на деловни активности, освен кога се работи за нивни лични инвестиции или поседување имот.

Судиите не смеат да се занимаваат со давање на правна помош.

Судијата не смее да биде член на организација или здружение кое се залага и спроведува дискриминација врз основа на пол, раса, религија или национална припадност.

Тајност на информациите

Судиите треба да ги чуваат сите информации што ќе ги добијат додека ги обавуваат своите обврски како професионална тајна, освен оние информации што се презентирани за време на јавните рочишта.

Судска функција

Судијата треба да му биде верен на правото и да се однесува професионално. Тој не смее да биде под влијание на партиски интереси, јавно негодување или да се плаши од критика.

3.Етика за судската администрација

Основни принципи

Вработените во судската администрација треба да обезбедат еднаков третман на граѓаните и правните лица при вршењето на нивните службени задачи. При контактите со граѓаните и другите правни лица, судскиот службеник се однесува на начин што овозможува да се воспостават односи на взаемна доверба и соработка.

Непристрасност

При обавувањето на својата работа, судскиот службеник не треба да се раководи од погрешна, неоправдана или неразумна оценка на фактичката ситуација поради: предрасуди, остварување на амбиции за напредување во кариерата, конфликт на интереси, заплашувања или закани од претпоставените, или лицата кои се засегнати со донесената одлука или решение.

Вработените во судската администрација не треба да предизвикуваат намерна штета на друго лице, група лица, орган или на правно лице. Напротив, тие треба да го обезбедуваат остварувањето на правата и легитимните интереси на граѓаните и другите субјекти.

Транспарентност на информациите

Вработените во судската администрација треба да им го олеснат пристапот до информации на граѓаните кои имаат право да ги добијат информациите што ги бараат заради остварување на своите права и интереси.

Политичка активност
Судскиот службеник во односите со граѓаните и правните лица, како и во односите со другите државни органи, не треба да ја спомнува, истакнува или посредно да става до знаење која е неговата припадност кон одредена политичка партија.

Однесување во службата

Вработените во судската администрација, нема да го одложат или да го доверат на други колеги вршењето на активностите или донесувањето одлуки што се нивна одговорност. Тие нема да го одбијат вршењето на своите службени задачи кои се нивна должност според работното место на кое се распоредени.

Почитувајќи го работното време, судскиот службеник ќе посвети соодветно време и
енергија на извршување на службените должности. Тој ќе ги ограничи отсуствата од работно место на оние кои се стриктно неопходни.

Вработените во судската администрација ќе посветат соодветно внимание на начинот на нивното облекување за да не предизвикуваат впечаток на непристојност или нарушување на угледот на органот во кој се вработени.

Односи со јавноста

Вработените во судската администрација кои се во директен контакт со граѓаните и правните лица треба да посветат соодветно внимание на секое нивно прашање.

При решавањето на предметите, судските службеници ќе го почитуваат нивниот
хронолошки ред и нема да одбијат да преземат дејства што се во нивна надлежност, освен во строго определени случаи пропишани со закон.

При подготовката на пишани материјали и во рамките на останатата комуникација,
вработените во судската администрација ќе користат јасен и разбирлив јазик.

4. Препораки: Како треба да се однесуваме во судот

1.При влегувањето во судот, забрането е да носите оружје (од било каков вид) и други распрснувачки материјали, кои би претставувале опасност по вашата и опасност по безбедноста на останатите луѓе присутни во судската зграда. При влезот во судскта зграда има поставено детектор за метал и скенер што ги открива и најмалите метални предмети.

2.При влегување во судот, вашата облека би требало да одговара и на институцијата во која влегувате. Нема пропишани правила за тоа како да се облекувате кога влегувате во суд, но сепак не би требало да носите или избегнувајте да носите впечатливи шапки, наочари, шорцеви, или друга облека што не е соодветна на дигнитетот на институцијата.

3.Секогаш доаѓајте најмалку 15-тина минути порано од закажаниот термин во судот.

4.При влегувањето во судница би требало да влезете тивко и без нарушување на редот во судот. Притоа културно е да ги поздравите присутните лица, а особено судијата доколку е веќе влезен во судницата.

5.Во судницата е забрането јадење и пиење. Со вашето однесување не би требало да му пречите на судијата во неговата работа. Би требало да се одбегнува, гласно зборување, смеење, аплаудирање, подбивање со останатите странки или вработени во судот.

6.Во текот на судењето може да се случи да треба да чекате одредено време. Тоа сторете го пред судницата на поставените клупи за таа намена во судот, без притоа да го нарушувате редот во судот.

7.Кога му се обраќате на судијата треба да сте станати и да бидете формални и културни.

8.Кога судијата им се обраќа на останатите учесници во постапката, треба да бидете седнати на вашето место и да одговарате само кога ќе Ви се обратат.

9.При обраќањето кон судијата, најдобро е да ја користите формулацијата "почитуван судија: ......". Без оглед дали е судијата маж или жена му се обраќате со истата формулација. Именката судија нема род, тоа е назив на функцијата.

10.Во судницата секогаш исклучувајте ги мобилните телефони.

11.Во судот никогаш и никого не навредувајте.

12.Бидете љубезни со вработените во судот кога барате информации или документи кои Ви се потребни.

13.Доколку сте засегнати за вашата безбедност во судот, веднаш дискретно упатете се кај судските полицајци, кои се на влезот од судската зграда, и детално информирајте ги за опасноста. Тие се професионалци и се обучени за адекватен одговор и отстранување на опасноста.

Целта на овој текст е да Ви обезбеди општи информации за оваа правна тема.

Доколку имате некој посебен правен проблем, би Ви препорачале да се консултирате со адвокат.